Chồng chạy xuồng, vợ đơm đó

Với 3 cô con gái lít rít tuổi nhau, anh Điêu Văn Phòng, tổ 2, phường Sông Đà (TX. Mường Lay) có gần hai chục năm làm nghề đánh bắt cá trên lòng hồ TX. Mường Lay. Những năm 14, 15 tuổi, anh Phòng đã theo cha, bác học nghề đơm đó, cất vó bè. Ngày ấy, chẳng cần dùng đến nhiều phương tiện đánh bắt hiện đại như bây giờ, nhưng lần nào thả lưới, quăng chài là lần ấy anh Phòng cũng bội thu tôm, cá. Lớn lên cùng nghề đánh cá trên sông và lập gia đình ra ở riêng thì “tài sản” của anh vẫn là nghề đánh bắt cá và đó cũng là nguồn thu chính của gia đình. Vất vả mưu sinh với nghề, nhưng cuộc sống cũng chẳng khấm khá hơn là mấy.

Người dân thả đó bắt tôm.

Mưu sinh trên sông nước, vất vả, nhọc nhằn là thế, nhưng ngày ấy gia đình anh Phòng vẫn có thu nhập kha khá từ nghề này. Song hơn 1 năm trở lại đây, từ khi lòng hồ TX. Mường Lay tích nước, mặt hồ rộng, tôm cá về nhiều hơn bao nhiêu chưa thấy, chỉ thấy từng đoàn thuyền, xuồng tập nập neo đậu trên lòng hồ ngày đêm ra sức tận diệt nguồn thủy sinh. Đánh bắt bằng xung điện, mìn, kiểu nào cũng có. Với anh Phòng, gắn bó và có tâm với nghề, không thể đánh bắt theo cách ấy, thay vì chuyên nghề đánh bắt cá, anh vay thêm vốn mua chiếc thuyền kha khá chở thuê vật liệu xây dựng, đưa khách qua lại trên sông vào lúc rảnh rỗi, mưa gió bão bùng. Vợ anh - chị Lò Thị Lin tất tả từ chiều tà hôm trước chuẩn bị thức ăn, đơm đó, vó, chài cho công việc đánh tôm, bắt cá. Vừa rang thính mồi cá, tôm, anh Phòng cất giọng lúc bổng, lúc trầm và không quên kể chuyện về thời hoàng kim trong nghề anh đánh bắt cá, đó là cách đây hơn 2 năm, một mẻ đánh bắt bằng vó bè, anh Phòng thu về gần 3 tạ cá cả lớn lẫn nhỏ; và ông Lò Văn Túng có thâm niên thu về hơn 7 tạ cá gặp trận mưa dầm dề, bán không kịp, phơi không hết. Nhưng đếm từng đốt ngón tay, ngư dân trong vùng chẳng mấy ai giàu từ nghề này.

 - Từ khi đóng đập, đánh bắt cá có khá hơn chăng? Tôi hỏi.

 - Có đấy, nhưng chỉ thời gian đầu thôi. Nay thì khó khăn hơn trước nhiều. Tấp nập tàu, thuyền từ các tỉnh lân cận neo đậu đánh bắt cá. Họ dùng xung điện, nổ mìn. Còn mình vẫn chỉ vó bè, chài lưới thôi. Nhiều hôm về tay không, nhất là những hôm mưa gió - anh Phòng đáp nhát gừng.

Cũng như cuộc sống của bao ngư dân, khi mặt nước hồ TX. dâng cao, diện tích rộng hơn, tiếng lành đồn xa, lạ nước, cá mú về nhiều. Từng đoàn thuyền, xuồng đánh bắt cá tăng theo. Song cuộc sống của ngư dân lòng hồ TX. Mường Lay vẫn vất vả, lận đận theo dòng nước. Biết đến khi nào con nước mới thôi lên xuống…

Bấp bênh nghề đánh cá trên sông

Có thâm niên trong nghề đánh bắt cá, người dân bản địa như anh Phòng thì việc đầu tư chài lưới, thuyền, xuồng đánh bắt khá đầy đủ, nhưng cuộc sống cũng chẳng dư dật là bao. Nhưng với người lần đầu lên với sông nước Mường Lay tìm cơ hội đổi đời từ nghề cá, thì cuộc sống cũng cơ cực trăm bề. Bỏ ruộng, bỏ nương, sau gần 3 ngày xuôi theo dòng sông Đà, anh Đinh Văn Đón (huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La) cùng 6 anh em trong bản đã đến lòng hồ TX. Mường Lay. Sau 3 ngày ăn chực nằm chờ cá vào lưới, nhóm của anh Đón vẫn chưa bắt được con tôm, con cá nào. Lỉnh kỉnh lương thực, rau cỏ, nồi xong nấu ăn trên thuyền, anh Đón chỉ vào bao gạo đã vơi phân nửa giãi bày: Ăn quá nửa số gạo mang theo, vay gần sáu triệu đồng để mua chài lưới đánh bắt cá, tôm, song chưa bắt được con cá, con tôm nào cả. Quanh năm làm nghề nông, nay xuống sông tìm cá, kinh nghiệm không, dụng cụ đánh bắt thiếu thốn, nên việc không đánh bắt được tôm, cá với những người như anh Đón cũng dễ hiểu, nhất là trong thời buổi “người khôn của khó”.

“Đến Mường Lay tìm cơ hội đổi đời nhờ nghề đánh bắt cá, nhưng lên đến đây mới thấy, cá không nhiều, mọi thứ đều lạ lẫm và khó khăn. Hết chỗ lương thực đem theo này mà chưa bắt được cá, không có cá đổi thêm lương thực cho thương lái, mình sẽ quay về quê mà làm nương, làm ruộng thôi” – anh Đón buồn rầu tâm sự.

Kiểm tra lưới chuẩn bị đánh cá.

Trong khi việc đánh bắt cá bằng xung điện khá phổ biến trên lòng hồ TX. Mường Lay khiến các loài thủy sinh thiếu đa dạng và có nguy cơ cạn kiệt. Được biết, chính quyền địa phương đã tích cực tuyên truyền, xử lý đối với những trường hợp dùng xung điện đánh bắt cá, nhưng vì lợi nhuận không ít ngư dân vẫn dùng xung điện tận diệt nguồn thủy sinh không phải là vô hạn này. “Thời gian đầu, khi chính quyền kiểm tra gắt gao và xử lý những tàu, thuyền dùng xung điện đánh bắt cá, họ tạm ngưng một thời gian, rồi đâu lại vào đấy. Bây giờ, họ mưu mẹo hơn nhiều, gặp lực lượng tuần tra thì thả luôn bộ xung điện xuống sông, vờ như đang thả lưới. Nếu có bị bắt, nộp phạt xong họ lấy đồ nghề và lại hành nghề. Nhưng với những người dân bản địa, chẳng mấy người đánh bắt cá theo kiểu đó đâu, vì gia đình mình ở đây, gắn với nghề cả đời. Đánh bắt kiểu đó đến đời con cháu mình lấy đâu ra con cá, con tôm để mà đánh bắt” Anh Phòng kể chuyện.

Nghề sông nước ngày một khó khăn, cá tôm dần cạn kiệt và không chỉ với gia đình anh Phòng, anh Túng, anh Thắng… họ đều tìm thêm nghề mới trên sông nước để mưu sinh thay vì đợi chờ vào con tôm, con cá dồi dào như trước. Trong ký ức của anh Phòng, lòng hồ TX. Mường Lay xưa dù không dài rộng như bây giờ, nhưng chỉ cần có tấm lưới, không chỉ đủ ăn mà còn dành được chút ít khi đau ốm hay làm việc đại sự. Còn giờ… anh Phòng ngập ngừng và mắt xa xăm nhìn về những con tàu, thuyền đang lênh đênh trên lòng hồ TX. Mường Lay. Nhưng tôi biết, không chỉ anh Phòng mà vẫn còn nhiều người khác gắn bó với nghề sông nước bao năm trên lòng hồ TX. Mường Lay vẫn còn yêu nghề lắm. Bởi trong câu chuyện, các anh không quên nhắc đến mong muốn làm nghề nuôi cá lồng sau khi có quy hoạch làm nghề và chuyển đổi nghề của TX. Mường Lay trong thời gian tới.

                                                                         Theo baodienbienphu.info.vn