Mùa Điện Biên, đấy\r\nlà sự thực, bởi nếu xét về thời gian, tâm trạng, độ háo hức, lượng người quy tụ…\r\nnó rất đầy đủ, căng tràn. Gần như các tỉnh Tây Bắc, xa như trong Nam, cứ hết\r\ngiêng hai là thấy trong mình có tiếng gọi Điện Biên. Điện Biên vùng đất lịch sử,\r\nlại đương mùa hoa ban nở, phải quyết đi một chuyến đúng dịp. Dân dã phổ thông\r\nthì ô tô xe máy cùng quốc lộ 6 thênh thênh trời xanh, mây trắng, nắng vàng. Cao\r\ncấp hơn thì máy bay, thỏa ngắm những rừng “ban mây” trắng muốt, trập trùng bản\r\nlàng như phim trên cao xanh.

Hoa ban có từ xửa từ xưa,\r\nchắc từ lúc sinh ra trời đất con người, bằng chứng là nó đã trong cổ tích, lưu\r\ntruyền khắp các bản làng người Thái Tây Bắc, du khách xa gần quen thuộc.

Hoa ban không phải là loài\r\nhoa trong nhà, cho một vài người, một gia đình. Hoa ban phải ở trên núi. Để làm\r\ngì? Đơn giản là ai cũng phải đi qua, ngước nhìn, đi tiếp. Tôi đã rất nhiều lần,\r\nngược xuôi quốc lộ đường nhựa, ra vào các bản làng vùng sâu vùng xa đường cấp\r\nphối, lối mòn xa tít. Nhiều lúc cảm giác miên man, đằng đẵng, nhỏ nhoi cứ bám\r\nriết, thấy thèm một mái nhà, một bóng người hay đơn giản một cánh chim ngang\r\ntrời. Rồi sau cua vòng chóng mặt, hoa ban bất ngờ hiện ra. Sáng sáng trắng\r\ntrắng đằng trước như vẫy gọi, chỉ đường. Những u ám, buồn lặng bỗng nhiên tan\r\nbiến, bao mệt nhọc cùng lúc tiêu tan. Cảm giác mình bay lên, nhẹ bâng tất cả,\r\ntôi thấy thế và chắc nhiều người cũng vậy. 

Một số loài hoa đỏ như\r\nphượng, gạo, hay chuối rừng có ý thôi thúc mãnh liệt, giục bước chân đoàn\r\nngười, vượt lên không gian thì hạn chế. Ban dường như ý thức được điều đó, nên\r\nhài hòa được cả màu sắc và độ “phát sóng”. Cả một vùng lòng chảo, cả một thị\r\ntrấn, cả một thành phố… một khi có nguồn sáng hoa ban, lập tức non tươi, náo\r\nnức, bừng bừng. Tại sao vậy? Đấy chính là nhờ thế đứng của ban. Tôi đã gặp một\r\nvài chậu ban cảnh trong nhà. Cảm động và trân trọng cái tình đưa rừng núi gần\r\ngũi con người. Nhưng quả thật ngắm ban ngang ngang mắt, trong khoảng cách chưa\r\nnhìn đã vướng tường thì cảm xúc nhanh chóng bị rơi xuống. Và, trà, cà phê, kẹo\r\nngon ngon đến mấy cũng không cứu được nữa.

Ban đứng chân theo thế\r\nnúi, mà núi… con người đứng ở đâu cũng thấy rất gần. Núi quây quanh, nắm tay\r\nvòng tròn. Ban nương theo, chậm rãi từ cánh rừng, vút lên từ vách đá chất ngất,\r\nvụt qua những tán xanh, bất ngờ òa sáng, lan xa. Tôi không quên một buổi chiều,\r\nđi bộ dọc đường phường Thanh Bình, ven sông Nậm Rốm. Đang mải mê những ý nghĩ\r\nlộn xộn thì chợt ngẩng lên, ban đã nở rồi, từ hôm qua, hôm kia, hay hôm nào\r\nkhác. Không rõ nhưng cảm giác nhẹ nhõm lâng lâng thì rõ rệt. Bước chân như\r\nlướt, hàng loạt những dự định, câu chữ hình ảnh đang xôn xao, điều mà hàng năm\r\nđau đáu vật vã.

Ban hay cây gì gì cũng gắn\r\nvới người, từ xửa xưa đến hôm nay. Ban Mường Thanh - Điện Biên giống má, màu\r\nsắc chắc cũng giống như ban Nghĩa Lộ, Sơn La hay nhiều nơi khác ở Việt Nam, các\r\nnước Đông Nam Á. Nhưng chắc chắn nó sâu sắc hơn, ý nghĩa hơn bởi niềm tự hào\r\nsinh trưởng trong một vùng lịch sử. Những tháng năm trời rung đất chuyển, đạn\r\npháo gầm rít của chiến dịch Điện Biên Phủ ban cũng là một công dân. Ban cháy\r\nxém, ban bật chồi, ban bừng nở cùng tiếng reo toàn thắng.

Bao nhiêu năm, có những\r\nđoạn kì khó khăn, người cúi mặt trên nương chạy trốn cái đói, ban lặng lẽ bên\r\nrừng, rưng rưng lặng lẽ. Rồi ấm no về, bản dưới mường trên quanh năm ngày mùa.\r\nTiếng trống xòe nhà mới, đám cưới, xên bản xên mường âm âm thôi thúc. Ban như\r\nmột người khác, biết nghĩ, phải nở hết mình, trắng hết mình mới xứng với bản\r\nlàng hôm nay.

Sáng xuân nay, nắng vàng mật\r\nong, Điện Biên Phủ rực rỡ cờ đỏ bay, dòng người náo nức về Lễ hội Hoa ban.\r\nNhững nam thanh nữ tú từ bản gần ra, những ông già bà cả vùng cao xuống, những\r\ndu khách từ mọi miền đất nước không bỏ lỡ dịp vui xuân sắc. Hoa ban vốn e ấp\r\nlại càng e ấp như những cô gái Thái má hồng lưng ong. Không biết bao nhiêu lần\r\nban làm “người mẫu” ảnh - “đến Điện Biên mà ảnh  không có ban thì coi như\r\nhỏng”, một du khách Đà Nẵng bày tỏ.

Hoa ban đương gọi mùa, mùa\r\nĐiện Biên, mùa tình yêu quê hương, đất nước./.