Như\r\n chúng ta đều biết, một trong những yếu tố quyết định để làm nên bản sắc\r\n văn hóa tộc người, đó là trang phục - điều mà các nhà nghiên cứu gọi \r\nmột cách giản dị và rất trúng là “văn hóa mặc”. Bạn đọc Điện Biên những \r\nai thực sự quan tâm đến vấn đề này, chắc chưa quên “Hội thi trình diễn \r\ntrang phục truyền thống các dân tộc tỉnh Điện Biên lần thứ Nhất”, được \r\ntổ chức vào tối 15/10/2011, tại thành phố Điện Biên Phủ. Hội thi thu hút\r\n hơn 30 thí sinh có tuổi đời từ 18 - 35, đến từ 9 huyện, thị xã, thành \r\nphố trong tỉnh; thuộc 6/19 dân tộc anh em (gồm dân tộc Thái, Mông (Mông \r\nđỏ và Mông trắng), Xinh Mun, Lào, Hà Nhì và Kháng)... Và mới đây, tháng \r\n3/2017, trong khuôn khổ Lễ hội Hoa ban, cuộc thi Người đẹp Hoa ban với \r\nphần trình diễn trang phục dân tộc của gần 200 thí sinh đến từ 8 tỉnh \r\nTây Bắc mở rộng (Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Yên Bái, Lào \r\nCai, Phú Thọ và Hà Giang), đã phần nào thể hiện chủ trương, nỗ lực và \r\nkhát vọng bảo tồn văn hóa mặc truyền thống các DTTS của các tỉnh trong \r\nvùng.

Nhìn\r\n chung các thí sinh đem đến hội thi những bộ trang phục độc đáo, phản \r\nánh khá sinh động đời sống văn hóa, sinh hoạt và lao động sản xuất của \r\ndân tộc mình. Nhiều bộ trang phục các hoa văn mang hình ảnh của núi \r\nrừng, nương đồi, làng bản, chim muông, hoa lá... Lẽ thường, cùng với \r\ntiếng nói (ngôn ngữ) và chữ viết (tự dạng), trang phục truyền thống chứa\r\n đựng những giá trị lịch sử, phản ánh nét văn hóa “hồn cốt” đặc trưng \r\ncủa mỗi tộc người. Sáng ngày 5/6/2017, chúng tôi có buổi làm việc với bà\r\n Trịnh Thị Mai - Giám đốc Bảo tàng tỉnh. Trả lời câu hỏi của chúng tôi \r\nvề vấn đề trang phục truyền thống của đồng bào các DTTS trong tỉnh, bà \r\nTrịnh Thị Mai cho biết: Hiện nay, trong cộng đồng 18 DTTS (không kể dân \r\ntộc Kinh) trong tỉnh, rất nhiều dân tộc không còn mặn mà với chính trang\r\n phục truyền thống của dân tộc mình. Nhiều dân tộc các bà, các chị cùng \r\nlắm có 1 - 2 bộ trang phục truyền thống và trong một năm cũng chỉ dùng \r\nvài ba lần vào những dịp đặc biệt, như: Lễ tết, cưới hỏi... Theo bà \r\nTrịnh Thị Mai, nếu kể đến các DTTS còn ít nhiều gìn giữ được những bộ \r\ntrang phục truyền thống, thì trước hết phải là dân tộc Hà Nhì, sau đó là\r\n dân tộc Mông, dân tộc Dao, dân tộc Thái... Tuy nhiên, ngay cả những dân\r\n tộc được “điểm danh” này, thì một thực trạng chung cần lưu ý là nhiều \r\nbộ trang phục không còn nguyên vẹn 100% giá trị truyền thống. Nói cách \r\nkhác, thay vì vải thổ cẩm và hoa văn thêu tay, thì nhiều bộ trang phục \r\nlà vải công nghiệp và hoa văn cũng mua ngoài chợ về rồi lắp ghép vào.

Không\r\n ít dân tộc, trang phục truyền thống của nam giới hầu như không còn \r\n(ngoại trừ trang phục của thầy cúng, thầy mo); hoặc vay mượn, bắt chước \r\nnhững chi tiết hoa văn, thậm chí bê nguyên xi trang phục của dân tộc \r\nkhác, chi ngành khác. Chỉ một chi tiết cái cổ áo của bộ nữ phục thôi, \r\nnhưng nhìn vào đấy đủ biết chị này là Thái trắng (cổ hình chữ V), cô kia\r\n là Thái đen (cổ cao, khuy cài sát lên trên). Hiện nay, nhiều nơi bà con\r\n các dân tộc không mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình, một \r\nphần là do các làng nghề (dệt thổ cẩm) cổ truyền đã và đang bị mai một. \r\nChúng ta thiếu những chính sách hiệu quả và đúng đắn để khuyến khích \r\nviệc trồng, chế biến nguyên liệu truyền thống, thiếu cơ chế cho những bộ\r\n trang phục trở thành hàng hóa. Tình hình chung là rất nhiều “làng nghề”\r\n thổ cẩm lúc khai trương thì trống giong cờ mở, phóng viên đến quay phim\r\n chụp ảnh tới tấp. Nhưng sau một thời gian rất ngắn thì cực chẳng đã, \r\nkhung cửi lặng lẽ xếp lại, xã viên tứ tán để tự mình tìm kế sinh nhai và\r\n đó là lúc “dự án khả thi” đã giải ngân xong(!)...

Bên\r\n lề Đại hội điểm thể dục thể thao lần thứ II năm 2017, tại xã Sín Thầu, \r\nhuyện Mường Nhé (4/2017), ông Lê Hồng Nam - Phó phòng Văn hóa Thông tin \r\nhuyện Mường Nhé - cho rằng nhìn tổng quát trang phục dân tộc nào cũng \r\nđẹp, nhất là trang phục phụ nữ. Qua đó, ta nhận ra nét riêng biệt của \r\nmỗi dân tộc bởi màu sắc, hoa văn từng chi tiết; như nhiều loài hoa đơn \r\nlẻ tạo nên một vườn hoa đa sắc chung. Nói cách khác, trang phục là dấu \r\nhiệu đầu tiên và cụ thể nhất, nhanh nhất để phân biệt dân tộc này với \r\ndân tộc kia. Dân tộc nào gìn giữ được những bộ trang phục truyền thống, \r\ntất sẽ gìn giữ được hồn cốt, bản sắc, tính khu biệt và nhất là niềm kiêu\r\n hãnh của dân tộc mình. Thực hiện phương hướng nêu trong Nghị quyết \r\nTrung ương 5 (khoá VIII): “Làm cho văn hoá thấm sâu vào toàn bộ đời sống\r\n và hoạt động xã hội, vào từng người, từng gia đình, từng tập thể và \r\ncộng đồng, từng địa bàn dân cư, vào mọi lĩnh vực sinh hoạt và quan hệ \r\ncon người, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ \r\ndân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp \r\nhoá, hiện đại hoá vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn\r\n minh, tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội”; các đơn vị với chức năng \r\nlàm văn hóa - nghệ thuật đã và đang hướng sự phục vụ về miền núi và đồng\r\n bào các DTTS nhiều hơn; công tác sưu tầm, nghiên cứu, phát huy văn hóa \r\ntruyền thống các DTTS từng bước được chú trọng; công tác đào tạo, bồi \r\ndưỡng cán bộ DTTS làm văn hóa - thông tin ngày càng được quan tâm.