Ai\r\n muốn tìm hiều về văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Lào tại Ðiện\r\n Biên, đặc biệt là nghệ thuật dân gian, có lẽ chỉ cần hỏi chuyện bà \r\nLường Thị May (dân tộc Lào), bản Na Sang, xã Núa Ngam, huyện Ðiện Biên \r\nlà đủ. Các bài dân ca, các điệu hát ru, mừng bản mừng mường, giao duyên,\r\n cưới hỏi, hát tế lễ… hay múa “Căm bản căm mường”, lăm vông, múa vui mùa\r\n vụ… và cả một số lễ hội, nghi thức dân gian, bà đều nắm rõ. Việc gìn \r\ngiữ, trao truyền văn hóa truyền thống của dân tộc đối với bà May như một\r\n điều tự nhiên, như công việc thường ngày. Không “đao to búa lớn”, qua \r\nsinh hoạt đời thường, các hoạt động chung của bản và ngày lễ tết dân \r\ntộc, những bài ca, điệu múa truyền thống mà bà thể hiện, dàn dựng được \r\nngười dân trong bản, đặc biệt là lớp trẻ tìm hiểu, tiếp thu. Từ đó, Na \r\nSang dần trở thành cộng đồng dân tộc Lào nổi bật tích cực gìn giữ, phát \r\nhuy các giá trị cổ truyền. Trong nhiều sự kiện văn hóa lớn của tỉnh hay \r\ngiao lưu khu vực, đội văn nghệ, nghi lễ dân gian của bản Na Sang được \r\nmời tham dự, trình diễn. Ðặc biệt, mới đây Tết té nước (Bun huột nặm) \r\ncủa đồng bào dân tộc Lào nơi đây được công nhận là di sản văn hóa phi \r\nvật thể cấp quốc gia. Và một trong những người “đầu tàu” gìn giữ, dẫn \r\ndắt các hoạt động trong lễ hội là bà May. Không chỉ nhiệt huyết với việc\r\n bảo tồn, bà May còn tích cực truyền dạy, dàn dựng các bài hát, múa cổ \r\ntruyền cho nhiều người, ở nhiều địa bàn khác nhau có dân tộc Lào sinh \r\nsống. Bà Lường Thị May chia sẻ: “Tuy không mở lớp học đúng nghĩa nhưng \r\ntôi đã truyền dạy cho trên 100 người và sẽ tiếp tục đem những kiến thức \r\nvăn hóa dân tộc mà tôi biết trao truyền cho thế hệ đi sau, đặc biệt là \r\ngiới trẻ bằng những cách gần gũi nhất, đến khi nào tay run, chân không \r\nvững mới thôi, để nét đẹp dân tộc Lào còn được gìn giữ mãi mãi”.

Cùng\r\n là người yêu nét đẹp văn hóa truyền thống, câu chuyện truyền “lửa” của \r\nbà Lương Thị Ðại (dân tộc Thái), xã Noong Luống, huyện Ðiện Biên lại rất\r\n khác. Bà Ðại tự nhận “bị” kho tàng văn hóa dân gian độc đáo, kỳ thú của\r\n người Thái làm mê hoặc. Bà đã dành cả cuộc đời để nghiên cứu, sưu tầm \r\nvà biên soạn rất nhiều tài liệu, tác phẩm và phối hợp với các cơ quan \r\nchức năng để bảo tồn tiếng nói, chữ viết, các phong tục tập quán của dân\r\n tộc Thái. Hơn 50 năm, từ khi công tác ở Phòng Sưu tầm văn hóa của Ty \r\nVăn hóa Lai Châu (bà nghỉ hưu năm 1988) cho đến nay, bà Ðại đã tham gia \r\nlưu giữ hàng nghìn sản phẩm văn hóa dân gian độc đáo của người Thái, cho\r\n xuất bản gần 10 đầu sách về phong tục tập quán và tác phẩm văn học cổ \r\ndân tộc Thái nổi tiếng, như: “Tang lễ người Thái”; “Tạo Sông Ca, nàng Si\r\n Cáy”,  “Lời ca trong lễ hội xên bản, xên mường của người Thái”… Với \r\nnhững cống hiến  đó, đầu năm 2017, bà được tặng Giải thưởng Nhà nước về \r\nvăn học, nghệ thuật. Năm nay đã hơn 70 tuổi, nhưng bà Ðại vẫn ấp ủ dự \r\nđịnh trong thời gian tới “tiếp tục nghiên cứu những nét đặc sắc của \r\nngành Thái trắng Mường Lay và sẽ viết đến khi nào không còn đủ sức khỏe.\r\n Ðồng thời, mong muốn sẽ có một bộ gõ hoàn chỉnh đúng tiếng Thái cổ cho \r\ncác phần mềm soạn thảo trên máy vi tính để phục vụ tốt hơn cho công tác \r\nlưu trữ về sau”.

Trên\r\n đây chỉ là 2 trong những nghệ nhân ưu tú của Ðiện Biên, lại là những \r\nngười phụ nữ “chân yếu tay mềm” nhưng luôn tâm huyết, hết mình vì văn \r\nhóa truyền thống. Các nghệ nhân khác cũng vậy, họ là người con của nhiều\r\n dân tộc khác nhau: Thái, Mông, Lào, Cống, Hà Nhì, đều đã lên chức ông, \r\nbà, đến tuổi nghỉ ngơi nhưng vẫn miệt mài với công tác sưu tầm, truyền \r\ndạy, là những người truyền “lửa” yêu văn hóa, gìn giữ văn hóa cho cộng \r\nđồng. Bà Dương Thị Chung, Phó Trưởng phòng phụ trách phòng Di sản văn \r\nhóa (Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch), nhận định: “Những năm qua, chúng\r\n tôi được các nghệ nhân ưu tú hỗ trợ rất nhiều trong công tác chuyên \r\nmôn. Không chỉ nắm giữ, trao truyền mà các nghệ nhân này còn góp sức \r\ncùng ngành văn hóa đánh giá, khảo sát thực trạng văn hóa truyền thống \r\ntại địa bàn để đưa ra những giải pháp gìn giữ, phát huy những di sản tốt\r\n đẹp đang tồn tại, hỗ trợ bảo tồn, phục dựng những di sản có nguy cơ mai\r\n một hoặc đã mai một”. Năm 2017, phòng Văn hóa - thông tin các huyện, \r\nthị, thành phố đã lựa chọn 41 người am hiểu văn hóa dân tộc, có nhiều \r\ncống hiến trong hoạt động văn hóa truyền thống tại địa phương để cấp \r\ntỉnh xét duyệt, đề xuất Bộ Văn hóa -Thể thao và Du lịch công nhận nghệ \r\nnhân ưu tú. Danh hiệu này sẽ góp phần tạo động lực để các nghệ nhân thắp\r\n sáng ngọn lửa cống hiến cho văn hóa truyền thống dân tộc. Chưa biết \r\nÐiện Biên sẽ có thêm bao nhiêu nghệ nhân ưu tú mới được công nhận nhưng \r\nmỗi con người nếu có tình yêu, sự say mê và tâm huyết với công tác gìn \r\ngiữ, bảo tồn, phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc mình thì\r\n đều đáng trân trọng, vinh danh dù có hay không danh hiệu ấy./.